Đã có thời việc nắm tay người thương, thong thả, lân la trong bảo tàng, triển lãm là một hình tượng lãng mạn hàng đầu của cuộc sống. Bởi vì ngoài cơm áo gạo tiền nhằm mục đích xây dựng tương lai, việc chúng ta quan tâm tới những tranh, tượng, cổ vật… có ý nghĩa nới rộng đời sống tinh thần về phía quá khứ, là thời mà không có thì không có hôm nay.
Bỏ qua việc nắm tay nắm chân sang một bên, chuyện ngắm nhìn những hiện vật lịch sử tự bản thân nó khơi gợi nhiều suy tư cho người xem.
Hơn 300 năm trước, nhạc cụ chơi trong nhà này có khác gì đàn piano? Người ngồi vào ghế và chơi nhạc lại giống như ta đánh đàn organ (keyboard) điện tử thời nay. Những phím đen trắng bằng ngà phát ra những nốt âm thanh cũng giống với các nốt nhạc của 300 năm sau mà.
Khi đi qua chỗ trưng bày, nếu ta biết rằng có một người đã từng đội cái mũ kia vào đầu, gắn mấy tấm bảo hộ trước ngực và cầm kiếm lên, hai ngón tay vuốt dọc lưỡi thép lạnh, tự nhiên chúng sống động vô cùng. Nhìn mấy cái chốt cài trên các tấm che ngực kia, chúng rất tinh tế và giống như để cài các khung tranh bây giờ: mở ra, đặt tranh vào khung, chốt lại.
Còn đây thì sao? Ta tự nhét viên đạn vào nòng, kéo chốt và nâng tay thẳng lên, chĩa về phía trước. Hành động này chẳng khác gì của người đã từng làm chủ khẩu súng ấy, chỉ có điều, họ từ lâu đã không còn tồn tại. Có bao giờ ta nghĩ rằng: thân xác này là do mẹ cha sinh, còn linh hồn, biết đâu đã từng cầm khẩu súng kia, hay bị khẩu súng kia bắn trúng?
Vì sao chúng ta thường thấy cuộc sống này không đầy đủ? Có lẽ vì giữa quá khứ và tương lai luôn bị ngắt quãng bởi hiện tại. Mà cái hiện tại đấy đã dần đánh mất các kết nối với quá khứ (và nếu không khéo là với cả tương lai). Hãy nghĩ xem, ta còn biết gì về tổ tiên? Ta có còn kỷ vật nào của cụ, của ông, của bà, để mà nhớ đến hay chỉ còn dựa dẫm vào những con số ngày tháng lịch mặt trăng mặt trời? Đền chùa bị san phẳng, kinh thư bị đốt, căn nhà đã bán, người đã chuyển chỗ ở, đồ đạc đã bỏ đi hoặc thất lạc… tất cả nói lên điều gì?
Bốn chữ thôi, đơn giản như câu tiếng Anh nhập môn: “Bảo tàng thì tốt”.
*
